De woestijn en het bos

Bevinden we ons in een woestijn of in een bos? – Het antwoord op die vraag zal ons handelen bepalen.

Als we ons in een woestijn bevinden, dan moeten we spaarzaam omgaan met onze middelen. Dan moeten we de zaken nauwgezet plannen – en alleen onder zeer specifieke omstandigheden mag van het plan afgeweken worden, anders gaan we dood van dorst en honger. We hebben mensen nodig die anderen controleren om te zorgen dat het plan gevolgd wordt, want we kunnen er niet van uitgaan dat mensen uit zichzelf het juiste doen. Het is: controle of ten onder gaan. En trouwens, wat is het juiste? In een woestijn is het rationeel om te hamsteren zodat je zelf een kans hebt te overleven, zelfs al gaat het ten koste van een ander.

Als we ons in een bos bevinden, dan is er een hoop mogelijk. Er stromen beekjes waar we uit drinken en ons in wassen, en als we honger hebben, dan plukken we besjes of paddestoelen. Er is genoeg voor iedereen, dus iedereen mag zijn gang gaan. Het is niet erg om af en toe, los van de rest, het een of ander uit te proberen, misschien levert het wel wat op. En zo niet, geen probleem; er is toch genoeg voor iedereen. Als een ander wat nodig heeft, dan is je eerste ingeving diegene te helpen. Immers, je hebt de tijd en middelen, en samen komen jullie verder dan alleen.

Welke omgeving beschrijft jouw werkcontext het best?

Kent Beck

De metafoor van de woestijn en het bos heb ik van Kent Beck. Het beeld communiceert veel op een intuïtief niveau. Het vertelt ons iets over de aannames die we ongemerkt doen wanneer we spreken tot de ander en de ander horen spreken. Want dat we dezelfde woorden gebruiken, betekent niet dat we hetzelfde bedoelen – de omgeving waarin we ons bevinden bepaalt de betekenis van die woorden voor een groot deel. Beck legt het mooi uit in de onderstaande video:

Woestijnnomaden begrijpen bosbewoners niet, en andersom. Woestijnnomaden wuiven afwerend: “Dat kan nooit!” Bosbewoners krabben aan hun hoofd: “Waarom zou je het ooit zo aanpakken?” Maar het kan wél, en het is logisch om het zó te doen, als de omgeving er naar is. Dat moeten we begrijpen van elkaar.

Afstand

Wat de metafoor voor mij ook communiceert, is ten eerste de enorme afstand tussen beide contexten. Maar vooral: wat er allemaal voor nodig is om van het ene naar het andere te komen.

Je kunt van een woestijn een bos maken. Maar daarvoor is het nodig dat je een he-le-boel bomen plant en die bomen een heleboel water geeft. Het is geen gemakkelijke opgave. Je werkt tegen de logica van het bestaande systeem in, en het einddoel ligt ver weg. Om van een woestijn een bos te maken, heb je geduld nodig, en aandacht en tijd – heel veel tijd. Pas als het bos behoorlijk gegroeid is, is er voldoende schaduw voor andere planten om in te groeien, en holten en hoeken voor beestjes om in te leven.

Vergeleken met dat is het omgekeerde, van een bos een woestijn maken, een eitje. Een boom die tweehonderd jaar nodig heeft om te groeien, is met het juiste gereedschap in een dag omgehakt. Nu kan een bos de klap van één zo’n boom gerust compenseren. Maar het blijft nooit bij één boom. Ontbossen is een peuleschil vergeleken met bebossen. Je hoeft maar te beginnen en voordat je het weet, heb je een kale, dorre vlakte.

Verantwoordelijkheid

We hebben een opdracht als verantwoorde softwareontwikkelaars. Dat is: bomen planen, ze water geven, voor hen zorgen. Wij zijn verantwoordelijk voor onze eigen leefomgeving. Het is makkelijk, als je in een woestijn woont, om je handen in de lucht te gooien en te roepen dat je een slachtoffer bent van je omgeving, van de omstandigheden. Dat is ook zo. Maar dat betekent niet dat je geen stap in de juiste richting kunt zetten. En andersom geldt: het feit dat je nu in een bos leeft, betekent niet dat je achterover kunt leunen en passief mag toezien op de vermeerdering van ontbossende gewoonten.

Test-Driven Development, pair programming, continuous deployment, nauw contact met stakeholders: het zijn boompjes, aan jou om ervoor te zorgen dat ze wortels vinden in de dorre grond. Of ervoor te zorgen dat ze niet achteloos worden geveld, al naar gelang je context.

aannames · bedrijfscultuur · mentaal model · verantwoordelijkheid